Mimarlık Etki Alanındaki Moda Tasarımına Bakış

08 Eylül 2021
SERAP KÜRE

Mimari yapıların ortaya çıkması insanın barınmadan doğan ihtiyacını fiziksel koşulları düzenleyerek elde etmesidir. Oldukça uzun bir süreci kapsamaktadır. Teknolojik gelişmelerin artması ile değişim geçmiş dönemlere kıyasla daha hızlı yaşanmaktadır.

Moda ise daha kısa süreli, daha hızlı değişebilen ve öykünme yolu ile değişiklik gösteren, temelinde özgünlük kaygısı taşıyan geçici davranış biçimidir. Kısa süreli kalıcılığı olan modanın giysi alanındaki etkilenme alanı oldukça geniş bir yelpazedir. Bu yelpazede pek çok konu objektif ve sübjektif açıdan ilham kaynağı olarak ele alınmıştır. Esin kaynağı olan mimari, tasarımcıların hem detay, hem de üslup bakımından yararlandıkları bir çalışma alanı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Görsellik, sadece mimari ve moda tasarım alanlarında değil, tasarımı kapsayan her alanda önemli ve farklı etkiler yaratarak diğer alanlarda da etki göstermektedir. Özellikle mimari ve tekstil tasarımı konuları görsel açıdan farklı tasarımların sunulduğu alanlar olduğundan bu iki alan birbiri ile sıkı etkileşim halindedir(Örnek, 1977).

Çalışmaya konu olan moda ve mimarlık alanları, farklı iki disiplin olarak görünse de yakından incelendiğinde birçok alanda geçmiş ve günümüz aktarımları benzerlik olarak yüksek bir orana sahiptir. Benzerlik oranının yüksekliğinin ana sebebi iki disiplinde de başlangıç noktası insan antropometrisi yatmasıdır. Bu alanlar, dışarıdan gelecek tehditlere karşı korunma ve barınma taleplerinin yanı sıra kişisel, kültürel ya da inançsal kimlikleri sergileme unsuru olmuştur. Tasarım süreçleri olarak ele alındığında da benzerlikler içermektedir. Her iki disiplinde de iki boyutlu taslaklarla tasarım süreci başlarken ilerleyen aşamalarda üç boyutlu formlar haline dönüşmektelerdir(Hodge, 2006).

Tasarım konsept oluşturma ve projelendirme aşamalarındaki benzerlikler Şekil 1. ve 8. aralığında gösterilmektedir.

Mimarlık ve moda tasarım süreçlerine ait aşamalar şekillerde gösterilmektedir. Bu şekillerde görüldüğü gibi mimari ve moda tasarımı ortak birçok öğeden beslenmektedir. Renk, malzeme, çizgi, form, doku, oran-orantı bu ögelerin bazılarıdır. Tasarım açısından bakıldığında bu öğeler büyük önem taşımakta, ortaya çıkan ürünler bakımından da ortak bir yöntem oluşturmaktadır. Sonuçta ortaya çıkan eserler malzeme açısından farklılık gösterse de ilham alınan ya da ilham veren detaylar açısından benzerlik göstermektedir. Örneğin Gotik dönem mimarisinin özelliği olan sivri kuleler elbiselerde kol detaylarına, ayakkabıların sivri burunlarına, şapkalara, barok dönemin abartı ve gösterişli volanlara, drapelere, kabarıklık ve bolluklara, saçlara, şapkalara yani giyimin birçok alanına büyük ölçüde yansımıştır. 21. Yüzyıl tüketimin hızlı yaşandığı bir dönem olarak karşımıza çıksa da moda ve mimarlık alanındaki etkileşim yavaşlamamış, özellikle yeni akımların ortaya çıkması (minimalizm, dekonstrüktivizm gibi) ile tasarımlar farklı boyutlara ulaşmıştır(Gezer, 2008).

Mimari yapılar ve tekstil ürünlerinin biçim ve işlevselliğinin bir biriyle uyum ve oran içinde olmasının sebebi insan vücudunu temel almasıdır. İnsan ve hayvan iskeletlerinden esinlenerek binalar tasarlayan bir mimar ve o mimarın yapılarından (Şekil 9) esinlenerek tasarlanmış tekstil ürünleri (Şekil 10) arasındaki oransal, çizgi ve forma bağlı tasarımsal ve görsel bağlantılar görülmektedir.

Doğa ve doğaya ait formlar mimarlık ve moda tasarım disiplinlerine ait tasarımcıların ilham kaynağıdır. Tasarımcılar doğada bulunan bitkinin yaprağından ya da bir hayvanın derisinden etkilenebileceği gibi çiçeklerin şekillerinden ya da gökteki bulutlardan, bir nehrin akış kıvrımlarından da etkilenmektedir. Bu keşiflerde renler, dokular, desenler, şekiller vb. gibi unsurlar tasarımcıya hem esin kaynağıdır hem de tasarım aşamasında görsel uyarı kaynağıdır. İspanya’da bulunan ve sanat ve bilim sitesine ait binanın, bir deniz kabuğuna benzetilebilecek formu(Şekil 4.11) ve ondan esinlenerek tasarlanmış ilkbahar yaz koleksiyonuna(Şekil 4.12) ait elbise arasındaki form benzerliği dikkat çekmektedir(Ambrose, 2010).

Kültür, yaşayan tüm toplumların en büyük mirasıdır ve bu olgunun sanat, müzik, edebiyat gibi kavramlara etsinden söz etmemek mümkün değildir. Kültürün etkileri sadece yaşanılan bölgede ve ülkede kendini göstermemekte, tasarımcılar farklı kültürlerden etkilenerek bu etkileri tasarımlarında kullanmaktalardır. Kültürün özellikleri yaşamlarına hala asimile olmamış toplumlarda daha yoğun yaşanmakta ve etkisi daha yoğun geçmektedir. Örneğin Afrika’da yaşayan bir kabile; yaşantısıyla mimariye, yaşamlarında kullandığı unsurlar ile moda, müzik ve diğer sanat dallarını etkilemektedir. Aşağıdaki örnekte Yeni Kaledonya’nın eski kabilelerinin evleri ve kültürlerinden esinlenerek tasarlanmış kültür merkezi(Şekil 13) ve Saint Laurent’in kıyafetlerindeki (Şekil 14) etnik esintilerini rahatça görmekteyiz.

İnsan, varlığından beri bazı temel ihtiyaçlara gereksinim duymaktadır. Bu ihtiyaçların başında barınma beslenme, giyinme gelmektedir. Zamanla ihtiyaçlar şekil değiştirmekle birlikte gelişim de göstermiştir. Yaşanılan son dönemlerde gelişen teknolojiler, farklılaşan tasarım yaklaşımları, kullanılan yöntemler ve yeni akımlar ile moda ve mimarlık alanlarında kesişmelerin yoğunlaşmasına sebep olmaktadır. Özellikle bu iki çalışma alanı, ilişkileri, ilgi alanları, içerikleri, biçimsel ve estetik yönleri dahil birçok bilgiyi birlikte kullanmakta, birbirlerini etkileyerek farklı tasarımlar ortaya koymaktalardır. Birçok taraftan ortak özellikleri bulunan moda ve mimarlık, temelinde insan odaklıdır. Her iki alan da insan bedeninden başlayarak bireyi koruma eğiliminde faaliyetler yürütüp, barınma sağlamayı hedeflemektedir. Mekan, hacim ve hareketi anlatan, iki boyutlu yüzeylerden karmaşık üç boyutlu biçimlere geçmede de benzer yöntemler kullanmaktadır.

Mimarlık çok yönlü bir çalışma alanıdır. Bu yüzden moda tasarımını hem fiziksel hem de kavramsal olarak beslemektedir. Bu yönüyle beslenen moda tasarım da ortaya yeni tarzlar koyarak tasarımda ileri gitme yolunda ilerlemektedir. Ayrıca mimaride ki üslupların modayı beslediği zaman içindeki aktarımlardan izlenmektedir. Yenilikçi yaklaşımlar ile gelişsen teknoloji sayesinde hem mimaride hem de moda tasarımında geleceğe yönelik öncü yaklaşımların da etkili etkileşimle ortaya çıkacağı inancındayım.

KAYNAKLAR

1.Ambrose, G., 2.Harris, P., 3.Stone, S., Görsel Mimarlık Sözlüğü(1), Literatür,İstanbul, Kasım 2010.

C. Bremner and P. Rodgers, Design Without Discipline, Design Issues, Massachusetts Institute of Technology, 29(3) (2013).

Foster Hal, Tasarım ve Suç, Müze, Mimarlık, Tasarım, 3.Baskı, İletişim Yayınları, (2012).

Genel Sanat Tarihi 10, MEB, 2018.

Gezer, H., (2008). “Üretim Alanında Tekstil ve Mimari Arasındaki İlişki”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Yıl:7 Sayı:13 Bahar 2008/1 s: 21-49

Gürsel, Y. , Ege Mimarlık Dergisi, 1-2 (1993) 59-61.

Hodge, B., Mears, P., SıdlauskaS, S., “Skin + Bones: Parallel Practices in Fashion and Architecture”, Thames & Hudson Publishing, 2006.

Karasar, N. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 2007.

Kasap, Handan, 20. Yüzyıl Mimarisinde Form Ve Renk Kavramlarının Mekâna Etkisinin Mimari Akımlar Çerçevesinde Analizi, Sanatta Yeterlik Tezi, MSGSÜ, 2009

Keiser, S. J. ve M. B. Garner. (2003). Beyond Design. New York: Fairchild Publications, Inc.

King, C. W. ve L. J. Ring. (1980). The dynamics of style and taste adoption and diffusion: contributions and fashion theory. Advance in Consumer Research, 7(1), 13-16.

Örnek, S. V., “Türk Halk Bilimi”, Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları, 1977.

Özyılmaz Havva, Dağtekin Emine, Oğuz Gülin, “Sivil Toplum Kuruluşları Ve Meslek Örgütlerince Mimarlık”, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2008, s 206-207

Tandoğan, R., & Ünal, E., “Roma Dönemi Erkek Kıyafetlerine Bakış”, yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi, 2016

Tunalı, İsmail, Tasarım Felsefesi, Tasarım Modelleri ve Endüstri Tasarımı, 4.Baskı, YEM Yayınları, 2012.

İnternet Kaynakları

Url-1, http://structpedia.com/mimari-proje-tasarim-asamalari/
(Erişim tarihi: 28.12.2019)

Url-2, https://pikosy.com/account/lisagrim0208/520869650561545347
(Erişim tarihi: 28.12.2019)

Url-3, https://tr.pinterest.com/pin/422212533818673591/
(Erişim tarihi: 28.12.2019)

Url-4, https://hercrochet.com/article/763641680549006267/shirley-arabe-s-839-media-details (Erişim tarihi: 30.12.2019)

Url-5, https://www.vogue.ru/collection/spring_summer2020/ready-to-wear/milan/anteprima/#gallery1/1397436 (Erişim tarihi: 30.12.2019)

Url-6, https://www.architecturerevived.com/lyon-satolas-airport-train-station-lyon-france/ (Erişim tarihi: 30.12.2019)

Url-7, https://www.vogue.com/fashion-shows/fall-2009-ready-to-wear/balmain/slideshow/collection#36 (Erişim tarihi: 30.12.2019)

Url-8, http://www.travellingforever.com/travel/spain-valencia/spagna-valencia-tappa-11/ (Erişim tarihi: 30.12.2019)

Url-9, https://www.vogue.com/fashion-shows/spring-2006-ready-to-wear/sophia-kokosalaki/slideshow/collection#1 (Erişim tarihi: 30.12.2019)